چاپ شده در مجله داستان شیراز- شماره 22-زمستان 1401
خلق آگاهانه هر شیء انسانساز با هدفی ویژه و مشخص صورت میگیرد. ما تنها هنگامی تصمیم میگیریم چیزی بسازیم که برای آن کاربردی در نظر گرفتهایم. هنگامی که بهوسیلهای نیاز داریم که با آن خاک را جابهجا کنیم، بیل را میسازیم. ممکن است برای ساخت یا خلق یک شیء چندین هدف و کاربرد مختلف در نظر داشته باشیم، برای مثال هنگامی که میخواهیم شیئی بسازیم که هم با آن خاک را جابهجا کنیم و هم بهعنوان عصا از آن استفاده کنیم و هم با آن به دشمنهایمان حملهور شویم. بااینحال همواره یکی از این اهداف و کاربردها اصلی تر است، چرا که شیوة ساختارمندی و ارتباط اجزاء با هم و تشکیل یک کل را بیش از سایر اهداف تحتتأثیر قرار میدهد. اگر آن شیء بیش از هر چیز جهت استفاده بهعنوان جابهجاکننده خاک ساختارمند شده باشد، آن کاربرد را اصلی در نظر میگیریم.
پس از تعیین کاربرد وارد مرحله ساخت آن شیء میشویم. برای این منظور، نیاز به ساختاری طراحی شده داریم: تعیین اجزای موردنیاز و نحوه اتصال آنها به هم. در اینجا فرض کردهایم که اصلیترین راهنمای ایجاد ساختار، همان کاربرد اصلی است. برای جابهجایی خاک، نیاز به شیئی به نام بیل داریم و ساختار آن را بر اساس کاربردش طراحی میکنیم: طول و عرض دسته و جنس آن، طول و عرض و عمق لبه جابهجاکننده خاک و شیوه اتصال این دو به هم. پس اجزاء ساختار باتوجهبه کاربرد اصلی نظاممند میشوند، در غیر این صورت کاربرد موردنظر را نخواهند داشت. پس دو کاربرد مجزا داریم: کاربرد بیرونی که از هدف اصلی ساخت شیء نشئت میگیرد و کاربرد درونی اجزا که از کارکرد اجزا درون ساختار تشکیل میشود. آن بخش از کارکرد ساختاری اجزاء که در ارتباط مستقیم با کاربرد بیرونی شیء است، تزئین نیست و آن بخش از کارکرد ساختاری اجزاء که در ارتباط مستقیم با کاربرد بیرونی شیء نیست، تزئین است. در اینجا منظور از ارتباط مستقیم، حالتی است که در آن، در صورت تغییر در کارکرد ساختاری اجزاء، کاربرد بیرونی شیء از بین میرود. برای مثال با حذف یا برخی تغییرات در لبه جابهجاکننده خاک، کاربرد بیرونی شیء از بین خواهد رفت (پس این بخش از ساختار بیل، تزئینی نیست) اما با تغییر رنگ لبه جابهجاکننده خاک، کاربرد بیرونی شیء دچار تغییر نخواهد شد (پس این بخش از ساختار بیل، تزئینی است). درعینحال، رنگ لبه جابهجاکننده خاک، کارکرد ساختاری بهعنوان یکی از اجزاء کمپوزیسیون را داراست.
تزئین ساختاری همواره وجود دارد. در تبدیل کاربرد بیرونی شیء به کارکرد درون ساختاری اجزاء، همواره چیزی اضافه میآید. بخشهایی از ساختار شیء که خواسته یا ناخواسته پیوندی…